Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Raporu “2014 Yılı Global PV Pazarına Hızlı Bakış”

06 Ağustos 2015 Dergi: Temmuz-Ağustos 2015

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından hazırlanan, “2014 Yılı Global PV Pazarına Hızlı Bakış” raporu tanıtıldı. 1974 yılında kurulan Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) bünyesinde otonom bir yapıya sahip. IAE, 28 üyesi ve AB komisyonu birlikteliğiyle kapsamlı enerji iş birliği programları yürütüyor. Bunlardan biri de 1993 yılında geliştirilen ortak Ar-Ge Fotovoltaik Sistemler Programı’dır (Photovoltaic Power Systems Programme) (PVPS). Bu programın misyonu; uluslararası iş birliklerini destekleyrek, sürdürülebilir enerji sistemlerine geçişte fotovoltaik solar enerji sistemlerini, dönüşümün mihenk taşı hâline getirmek.

“2014 Yılı Global PV Pazarına Hızlı Bakış” raporu da IAE’nin sözkonusu programı (PVPS) kapsamında üye ülkelerin yayınlanmış verileri temel alınarak hazırlandı. Raporda yer alan ülkeler şöyle: Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Japonya, Kore, Malezya,  Meksika, Hollanda,  Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, Tayland, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri. 

2014 yılında homojen bir büyüme yok

IAE’nin hazırladığı “2014 Yılı Global PV Pazarına Hızlı Bakış” raporu, PV pazarının nasıl geliştiğini ortaya koyan ön bilgilerin verildiği bir çalışma. PVPS’nin 20. tam nüshası “Fotovoltaik Uygulama Trendleri” raporu 2015’in üçüncü çeyreğinde yayınlanacak.

2014 yılında PV pazarı, global olarak sınırlı bir büyümenin gerçekleştiği bir yıl oldu. Ancak bu sınırlı büyümeye rağmen çeşitli bölgelerde buna tezat gelişmeler de yaşandı. Örneğin, 10 GW’tan fazla Çin PV pazarı, hızla büyüyen ve 9,7 GW’a ulaşan Japon PV pazarı Asya bölgesinin dünyanın bir numaralı PV bölgesi olduğunu doğruladı. Bu iki devin ardından gelen Avusturalya, Kore, Tayland ve Tayvan pazarları da olgunlaşmış diğer marketler olduklarını doğruladı. Ayrıca başta Malezya ve Filipinler gibi pek çok Asya ülkesi önümüzdeki yıldan itibaren muhtemel bir hızlı büyümenin işaretlerini veriyorlar. Diğer yandan Hindistan’nın 600 MW’ın üstündeki kurulu gücü, ülkenin pozitif PV politikalarına karşın tezat bir durum yaratıyor.

Orta Doğu’da, İsrail pazarın ilklerinden olmasına rağmen Dubai de 100 MW daha büyüyerek 200 MW’lık (58,5 ABD Doları/MWh) tesis kuracağını açıkladı. Verilen bu düşük fiyat, bu tesislerin ticari olarak her yerde uygulanabileceğine dair bir örnek oluşturuyor. Ayrıca PV sistemlerindeki maliyet düşüşünün, PV elektrik üretim fiyatlarını da düşürdüğü görülüyor.  

Avrupa’da pazar UK’deki büyümeye karşın düşmeye devam ediyor. UK pazarı 2014 yılında Avrupa’da 2,27 GW ile ilk sırada yer alıyor. Büyük rekabet teşvikleriyle Almanya 1,9 GW ile diğer bir düşüş deneyimi yaşayan ülke. Fransa yeniden büyüdü ve 1GW’a yaklaştı. Bütün pazarlarda olduğu gibi feed- in tariff’in aşamalı olarak daha da düşük seviyeye çekildiği İtalyan pazarı 400 MW.

Bazı orta ölçekli Avrapa pazarları-Hollanda, İsviçre gibi- gelişmeye devam ederken Avusturya, Danimarka ve Romanya gibi pazarlarda düşüş yaşandı ama yine de belli bir seviyeyi koruyor. Eski GW büyüklüğündeki pazarlar ise neredeyse birazla hiçbir şey arası denilebilecek bir durma deneyimi yaşadılar. Buradaki “biraz” tabirine gelen karşılığı, İspanya, Çek Cumhuriyeti, Belçika ve Yunanistan’dan gelen az miktardaki MW’lar oluşturuyor.

Afrika’da, Güney Afrika 2014 yılında 1GW PV kurulumu gerçekleştiren ilk Afrika ülkesi oldu. Pek çok ülke de proje duyurusu yaptı, ancak bunların pek çoğunun kurulumu ertelendi ya da basitçe halen proje değerlendirme aşamasında.

Kuzey Amerika’da, Amerika Birleşik Devletleri pazarı büyümeye devam ediyor ve 2014 yılında 6,2 GW seviyesine ulaştı. Kanada az büyürken, Meksika (64 MW) ayrıca gelişiyor. Şili 400 MW’a yakın kurulum ile Güney Amerika’nın ilk fiili PV ülkesi oldu.

Tüm bu gelişmeler, PV pazarını bulunduğu noktadan çok daha da yukarı taşıyabilir. Avrupa kendi pazar düzeyini korur ve geliştirmeye devam ederse, Çin beklenenleri gerçekleştirirse PV pazarı çok daha yükek seviyelere ulaşabilir.

Buna karşın Avrupa pazarları, 2013 yılından daha az olmak kaydıyla 4 GW kurulum gerçekleştirdi ve Çin yayınlanan ilk rakamlara göre hedeflerine ulaşamadı ancak bazıları 14 GW’a ulaşmış olabileceğine inanıyor.

2014’ün öne çıkan rakamları

PV pazarı ön raporları gösteriyor ki 2014 yılında pazar büyümüş ancak beklentilerin altında büyümüş. Dünyada 2014 yılında 38,7 MW’lık PV sistemi kurulmuş ve şebekeye bağlanmış. Bu veriler, daha sonraki aylarda doğrulanmak zorunda olsa da bazı önemli trendler şimdiden ayırt edilebiliyor.

-       Global PV pazarı önceki yıla göre oldukça küçük bir oranda büyüdü. 2014 yılında en fazla 38,7 GW oldu. 2013’te ise 37,6 GW idi.

-       Henüz rapor edilmeyen ek kurulumlar ve raporu olmayan ülkeler de düşünüldüğünde 2014 yılı PV pazarı 40 GW’a yakın olabilir.

-       Asya, global PV pazarındaki % 60 civarındaki payı ile ikinci yılda da ilk sırada yer alıyor.

-       Çin kurulum rakamlarını 2013 yılı için aşağıya doğru (12,92 GW’tan 10,95 GW’a) indirmişti. 2014 yılında 10,6 GW’a ulaşarak stabil bir pazar durumuna geldi.

-       Japonya 2014 yılında 9,7 GW civarındaki kurulu ve şebekeye bağlı güçle parlamaya devam ediyor.

-       Avrupa pazarı önemli bir oranda düştü. 2011 yılında 22 GW’a ulaşılırken, 2014 yılında 7 GW olarak gerçekleşti.

-       ABD pazarı tekrar yükseldi ve 6,2 GW’a ulaştı. Pazarı büyük ölçekli pojeler ve yeni iş modelleri yönlendiriyor.

-       Pek çok kurulu pazar da 2014 yılında sağlamlığını kanıtladı. Bunlar arasında Avustralya (0,9 GW), Kore (0,9 GW), Kanada (0,5 GW), Tayvan ve daha pek çok ülke yer alıyor.

-       Gelişmekte olan pazarlar da global PV gelişmeleriyle iş birliğine başladılar; Güney Afrika (0,8 GW), Şili (0,4 GW), Meksika (64 MW) ve Türkiye gibi.

-       Orta Doğu ve Afrika pazarı büyük yükseliş deneyimi yaşıyorlar. Bunun için özellikle Güney Afrika’ya teşekkür etmek lazım. Fakat halen yalnızca 1 GW’ı yakalamış durumdalar.

-       2014 yılında 2,27 GW’lık kurulum ile İngiltere Avrupa’da ilk olurken, Almanya 1,9 GW ile ikinci sırada, Fransa 0,9 GW ile üçüncü sırada takip ediyor.

-       Gobal PV pazarında ilk 10’da 4 Asya-Pasifik ülkesi (Çin, Japonya, Hindistan, Avustralya), 3 Avrupa ülkesi (Almanya, İtalya, Fransa), 2 Kuzey Amerika ülkesi (ABD, Kanada)  ve 1 Afrika ülkesi (Güney Afrika) yer alıyor.

-       İtalya, Yunanistan ve Almanya yıllık elektrik ihtiyaçlarını (%7,9), (%7,6) ve (%7,0) oranlarında PV ile karşılayacak yeterli PV kapasitesine sahipler. Diğer 19 ülkenin de kendi elektrik taleplerinin en az %1’ni PV ile karşılayacak PV kapasiteleri var.

-       PV, Avrupa elektrik ihtiyacının %3,5’ni, elektrik talebinin tepe yaptığı pik talep durumunun da %7’sini karşılıyor.

-       PV, global elektrik talebinin en az %1’ni temsil ediyor. (Buradaki % 1’lik değer IEA’nın, “Kilit Dünya Enerji İstatistikleri 2013” raporundaki 18 bin 400 TWh elektrik tüketimini esas almaktadır)

-       2014 yıl sonunda, 20 ülke toplam PV kapasitelerinin en az 1 GW’nı hayata geçirdi (İsviçre, Hollanda ve Tayland bu seviyeye 2014 yılı içinde ulaştılar) ve 5 ülke de en az 1 GW’a ulaştı.

Bugün dünyada na kadar PV kapasitesi elektrik üretiyor?

2014 yılı sonunda toplam kurulu kapasite global olarak en az 177 GW oldu. 23 IEA PVPS üyesi ülke birlikte, toplam PV kurulumunun 155 GW’ını temsil ediyorlar ve bunların çoğu da şebekeye bağlı. PVPS’nin üyesi olmayan diğer IAE üyesi ülkeleri ise ayrıca 22 GW’ı temsil ediyorlar. Bunların çoğunluğu Avrupa ülkeleri; İngiltere (5,1 GW), Çek Cumhuriyeti (2,1 GW. 2014’te sabit), Yunanistan (2,6 GW. 2014’te sabit), Romanya (1,2 GW), Bulgaristan (1 GW. 2014’te sabit). GW’ın altındaki ülkeler ise Slovakya ve Ukrayna.

Bu ülkeleri Hindistan 2,9 GW’tan fazla ve Tayvan 750 MW’tan fazla kurulu güçle takip ediyorlar. Dünya genelindeki diğer ülkeler de pek çok düzeyde PV kurulum seviyesine ulaşmış durumdalar bunların toplamını kesin olarak sayıya dökmek oldukça zor. 2014 yılı sonu itibarıyla ortaya konulan 177 GW’lık rakam, minimum kurulumu temsil ediyor ve firma kesin bilgileriyle oluşturulmuş durumda.  Dünyanın geri kalnında kurulan bazı ek GW kurulumlar (rapor vermeyen ülkeler, şebekeye bağlı olmayan kurulumlar vb.), toplam kurulu kapasiteyi 177 GW’tan daha yükseye taşıyabilir.

Almanya hâlen 38,2 GW ile liderliğini sürdürüyor. Onu Çin (28,2 GW), Japonya (23,3 GW), İtalya (18,5 GW) ve ABD (18,3 GW) takip ediyor. Diğer tüm ülkeler PV kurulumunda oldukça geriden geliyorlar.

2014 yılında ne kadar kurulum gerçekleştirildi?

2014 yılının rekor kurulumu, PVPS ülkeleri ile dünyanın geri kalanı arasında dağıtılabilir. PVPS ülkeleri 34 GW PV kurulumu gerçekleştirirken IEA PVPS üyesi olmayan ülkelerin kurulumunun ise en az 4,7 GW olduğu rapor edildi. 2014 yılında tüm rapor veren ülkeler göz önüne alındığında dünya geneli kurulum kapasitesi toplam olarak en az 38,7 GW’a ulaştı

Çin’in en son 2013’te 10,95 GW olan rakamı 2014’te 2 GW artarak 12,92 GW’a ulaşmış. Ancak bu 2 GW’lık artış daha çok 2013 yılında bağlantısı yapılmamış sistemlerin 2014’te devreye alınmasından kaynaklanıyor. Bu durum Çin otoritelerinin iç PV pazarını geliştirmeye yönelik isteğini de gösteriyor ve dağıtılmış PV gelişimi de 2014 yılında başladı. Bu doğrultuda Çin’in 2015 yılında 35 GW’a ulaşma hedefi başarılabilir görülüyor ve Çin şimdi de 2020 yılına kadar 100 GW’a ulaşmayı hedefliyor. Japonya 2014 yılında 9,7 GW PV kurulumuyla PV pazarında ikinci oldu. Tabi en son rakamlar biraz daha faklı olabilir ancak bu durum her iki ülkenin 2014 yılı PV pazarını domine ettiğini gösteriyor. ABD de 2014’te 6,2 GW’la (2013’te 4,75 GW) üçüncü sırada yer alıyor

İngiltere 2014’te 2,27 GW ile Avrupa pazarında ilk sırada yer alırken, Almanya, gerileyerek 2013’teki 3,3 GW’tan 1,9 GW’a indi. Bu durum feed-in tariff (FiT) oranlarının düşürülmesi, PV destek yönetmeliklerinin değiştirilmesiyle oluştu. Bu politika yenilenebilirin elektrik tüketici fiyatlarını düşürecek. 

Bu 5 ülke hep beraber 2014 yılı yıllık kurulumların yaklaşk %80’ni, 2014 yılı sonu itibarıyla da toplam devreye alınmış kapasitenin % 64’e yakınını temsil ediyorlar.

Bu 5 ülkenini arkasından 1 GW’ın üstünde sistem kuran ülke yok. Fransa 2013’te düşen pazarının ardından 2014’te 927 MW kurulum gerçekleştirdi. Avusturalya 2014’te 900 MW devreye alınmış güçle güçlü pazar yapısını koruyor. Güney Afrika ihaleler desteği ile800 MW kurulu güce ulaştı

Hindistan, 616 MW ile soların orta seviyeli gelişme potansiyeline sahip olmasına rağmen önemli oranda geriye gitti. Kanada ise 500 MW PV kurdu.

Bu 5 ülke (Çin, Japonya, ABD, İngiltere, Almanya ) hep birlikte 2014 yılında dünya yıllık kurulumunun % 90’ını temsil ediyorlar. 2013 yılında 10 ülke yıllık kapasitenin %80’ini temsil ederken bu 5 ülke 2014’te de paylarını yükseltiler.

2014 yılında, son yıllarda gelişmekte olan pek çok pazar geriledi ya da yok oldu. Örneğin, gelişen pazarlardan biri olan Yunanistan pazarıortadan yok oldu.

Asya’daki iki lider pazarı takip eden Kore 900 MW’tan fazla kurulum gerçekleştirdi. 1,3 GW’lık toplam kapasiteyle Tayland 475 MW’lık kurulum gerçekleştirerek 2014’te de büyümeye devam etti. Diğer pazarlar, Tayvan (400 MW), Malezya (3 yıldır uyguladığı feed-in tariff sistemiyle en az 87 MW) gibi ülkeler ve diğer bazı ülkeler de büyümeye devam ediyor

Avrupa’da; İtalya 2014’te kuruğu 0,4 GW’lık PV sistemle, 2011’de 9,3 GW, 2012’de 3,6 GW ve 2013’te 1,6 GW’lık kurulumlarının oldukça gerisinde kaldı. Bu durum; feed-in tariff sisteminin aşama aşama düşürülmesi ve yeni PV kurulumlarına uygulanmamasıyla açıklanabilir. Pazar şu an kendi öz tüketim düzeninde yürüyor ve ek vergi indirimleri de söz konusu.

Yine Avrupa’da mahzuplaşma sistemi pazarın pek çok ülkede gelişmesini sağladı. Danimarka’da mahzuplaşma sistemindeki değişiklikten sonra 2013 yılındaki 300 MW tekrarlanamadı, 2014’te yalnızca 39,4 MW kurulabildi. Hollanda’nın 400 MW kurul gerçekleştirmesi bekleniyordu ancak son rakamlar henüz doğrulanamadı. Feed-in tariff ya da vergi teşviklerinin işlediği pazarlarda İsviçre (320 MW) ve Avusturya (140 MW) gibi oldukça önemli ek büyümeler kaydedildi.

Portekiz’de ekonomik koşullar ve FiT’teki aşağıya doğru revizyona rağmen 2014’te gerçekleştirilen 110 MW, 2013’teki rakamın iki katından fazla. Bu duruma özellikle çok sayıdaki lisanslı PV tesisleriyle ulaşıldı. İsveç (36 MW) ve Norveç (2 MW) PV kurulumuyla büyümeye devam ediyorlar.

Bazı Avrupa ülkeleri daha özceleri hızlı büyüdüler anca şu an durma noktasındalar ya da çok küçük kurulumlar yapıyorlar. Önemli oranda düşüş yaşadıkları bir dönem geçiriyorlar. İspanya ekonomik kriz ve enerji üretim fazlalığı içinde 22 MW civarında yeni kurulum gerçekleştirdi. Ayrıca, yetersiz harç regülasyonları ve solar vergileri nedeniyle öz tüketim dönüşümleri ertelendi. Belçika’da ek şebeke bedelleri üzerinde görüşmelerle birlikte devlet desteği düşürken, pazar da 600 MW’tan 65 MW’a düştü. PV kurulu kapasitesi 3 GW’tan daha fazla bir seviyeye ulaştı.

Güney Amerika’da Şili’de pek çok GW PV tesisi onaylandı ancak 2014 yılında 400 MW kadar kurulum gerçekleştirildi. Pek çok ülke gelecek yıllarda PV pazarının gelişmesini sağlayacak politikaları hayata geçirdi. Özellikle Meksika, Brezilya ve Peru’yu sayabiliriz ancak buralarda gerçek PV pazarı sembolik düzeyde.

Orta Doğu’da, Türkiye 2014’te 40 MW ile oldukça yavaş ilerlerken İsrail hızlı gelişti ve 250 MW’a ulaştı.