2009 Yılı Sonu İtibariyle Dünyada ve Ülkemizde Rüzgar Elektrik Santral (RES) Projelerinin Son Durumu

08 Nisan 2010 Dergi: Mart-Nisan 2010

 

 

1990'lı yılların başından itibaren yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili bütün dünyada ciddi bir hareketlenme başlamıştır. Özellikle Avrupa Birliği (AB) Ülkeleri bu konuda başı çekmektedirler. 2005 yılından

Murat Durak

Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği

Yönetim Kurulu Başkanısonra başta ABD olmak üzere Çin ve Hindistan'da RES projeleri artmıştır. Ülkemizde 1995'li yıllardan sonra RES projelerine ilgi başlamış olup 2005 yılında YEK Kanunu?nun çıkması ile birlikte en üst seviyeye ulaşmıştır. İstenen ilerleme sağlanamamasına rağmen, yine de yatırımcıların konuya ilgisi artarak süregelmiştir. Bu makalede AB ülkeleri ve diğer bazı dünya ülkelerinde RES projelerinin son kurulu güçleri ile ülkemizdeki RES projelerinin son durumu üzerinde durulmuştur.

 

 

Avrupa Ülkelerinde Son Durum

 

Avrupa Birliği ülkeleri, rüzgar enerjisi başta olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanım oranlarının arttırılmasına yönelik hedeflere odaklanmıştır. Avrupa'daki ve diğer bölgelerdeki ülkeler bu hedefleri tutturabilmek için çeşitli piyasa destek yöntemlerini benimsemişlerdir. Bu ülkeler, üretilen birim enerji başına prim ödenmesinden, özel tarifeler uygulanmasına, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan elektrik santrallarına vergi teşviki ve sübvansiyondan enerji üreticilerinin enerji arzlarının gittikçe artan bir yüzdesini yenilenebilir kaynaklardan elde etmeye zorunlu olmasına kadar dayanan bir takım yöntemlerden faydalanmışlardır. 2009 yılı içerisinde de Avrupa'da rüzgar enerjisi kullanımı artarak devam etmiştir. Almanya liderliğini korumuştur ve İspanya hemen onu takip etmektedir. İtalya ve Fransa'da kullanımı ise gittikçe artmaktadır. AB'ye yeni üye olan ülkeler RES kullanımında henüz istenilen seviyede değildir. Orta ve Batı Avrupa Ülkeleri, Doğu Avrupa ülkelerine doğru yönelmektedir. Avrupa'daki 4 ana ülke ise Almanya ve İspanya başta olmak üzere Fransa ve İtalya?dır. Ayrıca denizüstü (offshore) RES kurulu gücü de 2061 MW olup Avrupa'daki toplam kurulu güç olan 76,152 MW içerisinde %2.7 orana sahip olmakla beraber, denizüstü RES projelerinin önümüzdeki yıllarda artacağı tahmin edilmektedir. Tablo 1'de AB ülkelerindeki 2009 sonu itibarı ile kurulu olan güçler görülmektedir. AB ülkelerinde 2008 yılı sonu 65,741 MW kurulu gücün üzerine, 2009 yılında 10,526 MW kurulu güç eklenerek toplam kurulu güç 76,152 MW olmuş ve sektör %16 yıllık büyüme gerçekleştirmiştir.  

 

 

Tablo 1. Avrupa?da 2009 sonu itibari ile kurulu rüzgar gücü.

Ülkeler

2008 Sonu

Kurulu Güç (MW)

2009 Yılı

Eklenen Güç (MW)

2009 Sonu

Kurulu Güç (MW)

Almanya

23,903

1917

25,777

İspanya

16,689

2459

19,149

Danimarka

3163

334

3465

Hollanda

2225

4

2229

İtalya

3736

1114

4850

İngiltere

2974

1077

4051

Avusturya

995

0

995

İsveç

1048

512

1560

Yunanistan

985

102

1087

Portekiz

2862

673

3535

Fransa

3404

1088

4492

İrlanda

1027

233

1260

Belçika

415

149

563

Polonya

544

181

725

Finlandiya

143

3

146

Litvanya

54

37

91

Letonya

27

1

28

Luxembourg

35

0

35

Çek Cumhuriyeti

150

44

192

Slovakya

3

0

3

Estonya

78

64

142

Macaristan

127

74

201

Bulgaristan

120

57

177

Romanya

11

3

14

Avrupa Toplam

65,741

10,526

76,152

Denizüstü Kısmı

1479

582

2061

 

 

4850

14

1087

9

1560

12605

803

177

28

4492

201

28

3535

4051

3

2229

142

18

35

19149

146

94

91

995

192

725

25777

3465

431

563

Şekil 1. Avrupa ülkelerindeki rüzgar enerjisi kurulu gücü.

 

 

 

 

Tablo 2. AB?ye erişim halindeki ülkelerde durum.

Ülkeler

2008 Sonu

Kurulu Güç (MW)

2009 Yılı

Eklenen Güç (MW)

2009 Sonu

Kurulu Güç (MW)

Hırvatistan

18

10

28

Türkiye

458

345

803

Toplam

446

355

831

 

 

Tablo 3. EFTA ülkelerinde 2009 sonu itibari ile kurulu rüzgar gücü.

Ülkeler

2008 Sonu

Kurulu Güç (MW)

2009 Yılı

Eklenen Güç (MW)

2009 Sonu

Kurulu Güç (MW)

Izlanda

0

0

0

Liechtenstein

0

0

0

Norveç

429

2

431

İsviçre

14

4

18

Toplam

443

6

449

 

 

 

Tablo 4. Diğer Avrupa ülkelerinde 2009 sonu itibari ile kurulu rüzgar gücü.

Ülkeler

2008 Sonu

Kurulu Güç (MW)

2009 Yılı

Eklenen Güç (MW)

2009 Sonu

Kurulu Güç (MW)

Faroe Adaları

4

0

4

Ukrayna

90

4

94

Rusya

9

0

9

Toplam

103

4

107

 

Avrupa ülkeleri; yukarıdaki tablolardan da görüldüğü gibi 2008 yılı sonunda 65,741 MW, 2009 yılı içerisinde 10,163 MW kurulu gücün de eklenmesiyle 2009 yılı sonu itibarı ile toplamda 76,152 MW kurulu güce ulaşmıştır.

 

 

Dünyada Rüzgar Enerjisinin Durumu

 

Avrupa'da olduğu gibi bütün dünyada rüzgar enerjisi en hızlı yayılan enerji kaynağı olmuştur. Global olarak 1996-2009 yılları arasındaki yıllık kümülatif artış Şekil 2'de görülmektedir. Özellikle 2005 yılından sonra ciddi bir artış gözlenmiştir. Buna sadece Avrupa ülkelerinin değil; Amerika, Çin ve Hindistan'ın kurulu güç artışları da etki etmiştir. 

 

Şekil 2. Yıllık kümülatif artış (1996-2009).

 

1996-2009 arasındaki yıllık global rüzgar enerjisi kurulu gücünün artışı Şekil 3'de görülmektedir. 2006 yılından sonra yıllık 15,000 MW üzerine çıkan bir RES kapasitesi, 2009 yılında 37,466 MW olarak rekor kırmıştır.

 

 

 

 

 

Şekil 3. Yıllık artış (1996-2009).

 

Kıtalara göre 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 ve 2009 yıllarında eklenen kurulu güçler Şekil 4'te görülmektedir. 2009 yılında Asya kıtası Çin ve Hindistan?daki gelişmelerin etkisiyle ciddi bir artış göstermiştir.

 

Şekil 4. Kıtalara göre yıllık artış.

 

 

2009 yılında eklenen en yüksek kurulu güç, 13,000 MW ile Çin'de olmuş ve onu ABD 9922 MW ile izlemiştir. İspanya 2459 MW ile üçüncü, Almanya 1917 MW ile dördüncü ve Hindistan 1271 MW ile ilk beşi oluşturmaktadır.

Bu anlatılanların ışığında dünyadaki en büyük 10 pazar ve kurulu güçleri Tablo 5'te verilmiştir. Tabloda ayrıca diğer dünya ülkeleri de verilmiştir. Rakamlar, 2009 yılı sonu rakamlarıdır.

 

Tablo 5. En büyük 10 pazardaki kurulu güç.

Ülkeler

Kurulu Güç (MW)

Pazar Payı (%)

ABD

35,159

22.3

Almanya

25,777

16.3

Çin

25,104

15.9

İspanya

19,149

12.1

Hindistan

10,926

6.9

İtalya

4850

3.1

Fransa

4492

2.8

İngiltere

4051

2.6

Portekiz

3535

2.2

Danimarka

3465

2.2

Hollanda

1746

2.3

En Büyük 10 Pazar

136,508

86.5

Dünyanın Geri Kalanı

21,391

13.5

Dünya Toplam

157,899

 

 

2009 yılı sonu itibarı ile dünyada toplam 157,899 MW toplam kurulu güç bulunmakta ve Avrupa 76,152 MW ile rüzgar enerjisinde liderliğini korumaktadır. Toplam dünya kurulu rüzgar gücünün % 48'ine sahip Avrupa, 2009 yılında %16 büyüyerek toplam kurulu elektrik kapasitesinin % 6'sını rüzgar enerjisinden karşılar hale gelmiştir.

 

Çin pazarı da 1 Ocak 2006'da çıkan Yenilenebilir Enerji Kanunu ile büyümeye başlayarak 2009 yılında 13,000 MW eklemiş ve %110'luk bir büyüme gerçekleştirmiştir.

Avustralya, 2009 yılı sonunda 1712 MW kurulu rüzgar gücüne ulaşmıştır. Eyalet merkezli teşvik sistemi ile bu büyüme trendini devam ettirmek istemektedir. 2009 yılında 406 MW yeni kapasite eklenmiştir.

Genç bir pazar olan Afrika ve Ortadoğu'da ise Mısır (430 MW), Fas (253 MW) ve İran (91 MW) ile dikkati çekmektedir. Bu ülkeler % 36'ya yakın bir büyüme gerçekleştirmişlerdir.

Dünyadaki 10 büyük pazarın ve diğer ülkelerin 2009 yılında eklediği kapasite ve bu kapasitenin yüzde olarak karşılık gelen değeri de Tablo 6'da görülmektedir. Görüldüğü gibi Çin 2009 yılında % 34.7?lik artışla dünyada ilk sırayı almaktadır. 2010 yılındaki gelişmelere bakılırsa bu durum devam edecek gibi gözükmektedir.

 

Tablo 6. Ülkelerin 2009 kapasite artışı ve yüzdesi.

Ülkeler

Kapasite Artışı (MW)

Artış Yüzdesi (%)

Çin

13,000

34.7

ABD

9922

26.5

İspanya

2459

6.6

Almanya

1917

5.1

Hindistan

1271

3.4

İtalya

1114

3

Fransa

1088

2.9

İngiltere

1077

2.9

Kanada

950

2.5

Portekiz

673

1.8

En büyük 10

33,471

89.3

Dünyanın Geri Kalanı

3994

10.7

Dünya Toplam

37,466

 

 

Bölgesel olarak kurulu güçler, tablolarda 2008'deki kapasite 2009 yılında eklenen ve 2009 yılı sonu olarak verilmiştir. Tablo 7'de Kuzey Amerika yer almaktadır. Özellikle ABD 2009 yılı içerisinde 9922 MW ekleyerek toplamda 35,159 MW kurulu güçle dünya liderliğini Almanya'nın elinden almıştır.

 

Tablo 7. Kuzey Amerika.

Ülkeler

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

A.B.D.

25,237

9922

35,159

Kanada

2369

950

3319

Toplam

27,606

10,872

38,478

 

Latin Amerika ülkeleri Tablo 8?de verilmiştir. Bu ülkeler içerisinde Brezilya dikkati çekmektedir.

 

Tablo 8. Latin Amerika ülkeleri.

Ülkeler

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

Brezilya

341

264

606

Meksika

85

117

202

Şili

20

148

168

Kosta Rika

74

50

123

Nikaragua

0

40

40

Karayipler

35

0

35

Arjantin

29

2

31

Uruguay

20

0

20

Jamaika

22

1

23

Kolombiya

20

0

20

Diğer (5 Ülke)

5

0

6

Toplam

653

622

1274

 

Pasifik ülkelerinde bulunan RES kurulu güçleri Tablo 9'da görülmektedir. Avustralya gittikçe artan  bir oranda rüzgar enerjisine doğru yönelmektedir.

 

Tablo 9. Pasifik ülkeleri.

Ülkeler

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

Avustralya

1306

406

1712

Yeni Zelanda

325

171

497

Pasifik Adaları

12

0

12

Toplam

1643

577

2221

 

Afrika ve Orta Doğu ülkelerine ait değerler, Tablo 10'da görülmektedir. Mısır ve Fas umut verici pazarlar arasındadır.

 

 

Tablo 10. Afrika ve Orta Doğu ülkeleri.

Ülkeler

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

Mısır         

365

65

430

Fas

134

119

253

İran

85

6

91

Tunus

20

34

54

Cap Verde

12

0

12

Güney Afrika

8

0

8

Diğer

12

5

17

Toplam

635

230

865

 

Asya ülkeleri de Tablo 11'de incelenebilir. Özellikle Hindistan ve Çin dikkat çekmektedir.

 

Tablo 11. Asya ülkeleri.

Ülkeler

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

Çin

12,104

13,000

25104

Hindistan

9655

1271

10,926

Japonya

1880

178

2056

Tayvan

358

784

436

Güney Kore

236

112

348

Filipinler

33

0

33

Toplam

24,272

14,639

38,909

 

Yukarıda verilen bilgiler ışığında 2009 yılı sonu itibarı ile dünyadaki toplam kurulu güç 157,899 MW'tır ve % 31'lik bir büyüme gerçekleşmiştir (Tablo 12).

 

Tablo 12. Dünya toplamı.

 

2008 Yılı

Sonu (MW)

2009 Yılı

Eklenen (MW)

2009 Yılı

Sonu (MW)

Dünya Toplam

120,550

37,466

157,899

 

 

 

 

 

Ülkemizde Durum

 

Ülkemizde rüzgar enerjisinden elektrik elde etme amacına yönelik çalışmalar 1990'lı yılların hemen başında başlanmışsa da daha çok teorik çalışmalar seviyesinde kalmıştır. Bununla beraber, esas gelişme 1996 yılından itibaren başlamıştır. Birçok özel sektör firması konu ile ilgili yatırımlara başlamıştır ve hemen hemen ülkemizin tamamında ölçümler yapılmıştır. İlk rüzgar elektrik santralı, 1997 yılında devreye girmiştir. Ülkemizde 4628 Sayılı Kanun ile beraber serbest elektrik piyasası modeline geçilmiştir. Bu kapsamda aşağıda belirtilen tarihlerde RES başvuruları alınmıştır (Tablo 13).

 

Tablo 13. EPDK'ya yapılmış başvurular.

Başvuru Tarihi

Başvuru Adedi

Kurulu Güç (MW)

3 Eylül 2002 ? 4 Haziran 2004

231

2992

1 Ocak 2006 ? 6 Temmuz 2006

136

4886

1 Kasım 2007

751

78 151

 

Toplam

86,029.40

 

 

15.02.2010 tarihi itibarı ile EPDK'dan ve sektörden alınan verilere göre hazırlanan bilgiler Tablo 14'te görülmektedir.

 

Tablo 14. İşletmede olan rüzgar elektrik santralları (14.02.2010).

Mevkii

Şirket

Kurulu

 Güç (MW)

İzmir-Çeşme

Alize Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

1.50

Çanakkale-İntepe

Anemon Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

30.40

Manisa-Akhisar

Deniz Elektrik Üretim Ltd. Şti.

10.80

Çanakkale-Gelibolu

Doğal Enerji Elektrik Üretim  A.Ş.

14.90

Manisa-Sayalar

Doğal Enerji Elektrik Üretim  A.Ş.

34.20

İstanbul-Çatalca

Ertürk Elektrik Üretim A.Ş.

60.00

İzmir-Aliağa

İnnores Elektrik Üretim A.Ş.

42.50

İstanbul-Gaziosmanpaşa

Lodos Elektrik Üretim A.Ş.

24.00

İzmir-Çeşme

Mare Manastır Rüzgar Ener. Santralı San. ve Tic. A.Ş.

39.20

İstanbul-Hadımköy

Sunjüt  Sun?i Jüt San. ve Tic. A.Ş

1.20

İstanbul-Silivri

Teperes Elektrik Üretim A.Ş.

0.85

Balıkesir-Bandırma

Yapısan Elektrik Üretim A.Ş.

30.00

Balıkesir-Şamlı

Baki Elektrik Üretim Ltd. Şti.

90.00

Muğla-Datça

Dares Datça Rüzgar Enerji Santralı Sanayi ve Tic.A.Ş.

29.60

Hatay-Samandağ

Deniz Elektrik Üretim Ltd. Şti.

20.00

Aydın-Didim

Ayen Enerji A.Ş.

31.50

Çanakkale-Ezine

Alize Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

20.80

Balıkesir-Susurluk

Alize Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

18.90

Osmaniye-Bahçe

Rotor Elektrik Üretim A.Ş.

77.50

İzmir-Bergama

Ütopya Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret  A.Ş.

15.00

İzmir-Çeşme

Mazı-3 Rüzgar Enerjisi Santrali Elektrik Üretim A.Ş.

22.50

Balıkesir-Bandırma

Akenerji Elektrik Üretim A.Ş.

15.00

Balıkesir-Bandırma

Borasco Enerji ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.

45.00

Manisa-Soma

Soma Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

52.00

Hatay-Belen

Belen Elektrik Üretim A.Ş.

15.00

Tekirdağ-Şarköy

Alize Enerji Elektrik Üretim A.Ş.

28.80

İzmir-Urla

Kores Kocadağ Rüzgar Enerji Santralı Üretim A.Ş.

15.00

İzmir-Çeşme

Ares Alaçatı Rüzgar Enerjisi Sant. San. ve Tic. A.Ş.

7.20

Çanakkale-Bozcaada

Bores Bozcaada Rüzgar Enj. Sant. San. ve Tic. A.Ş.

10.20

Kapasite Toplamı

803.55

 

 

Şu anda RES projelerinin büyük çoğunluğu EPDK'da inceleme ve değerlendirme aşamasındadır. Bu kapsamda 1 Kasım 2007 başvurularından önceki projeler ile ilgili olarak TEİAŞ, toplam 4916 MW uygun bağlantı görüşü vermiş olup bunun 3284 MW'ı lisanslanmıştır.

1 Kasım 2007 başvuruları ile ilgili olarak TEİAŞ tarafından son gelişmeler çerçevesinde başvuruyu yapan firmaların santral bilgi formundaki bağlantı noktaları dikkate alındığında, 3872 MW uygun bağlantı görüşü verilmiştir. Bunun 2028 MW'ı tekli başvurular olup; 1844 MW'ı da çoklu başvurudur ve ihaleye gireceği düşünülmektedir.

 

Sonuç

 

Dünyada rüzgar enerjisi kullanımı gittikçe artmaktadır ve ülkemizde de buna paralel bir gelişim yaşanmaktadır. Yinede RES kullanımının hala arzu edilen seviyede olmadığını belirtmek gerekmektedir. Ülkemizin rüzgar enerjisi kullanımında geri kalmasının birçok nedeni vardır. Bunlar arasından en önemlileri; iletim sisteminin iyileştirilememesi, bürokratik koordinasyonsuzluk, yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili yasal düzenlemenin istenilen seviyede yapılamaması ve projelere finansman imkanının kısıtlı olması sayılabilir. 

 

 

Kaynaklar:

1.      Türkiye Rüzgar Enerjisi birliği (www.tureb.com.tr)

2.      Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (www.epdk.org.tr)

3.      Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (www.teias.gov.tr)

4.      Avrupa Rüzgar Enerjisi Birliği (www.ewea.org)

 


Etiketler